تحلیل سیگنال فلزیاب: کدام بوقها واقعاً ارزش حفاری دارند؟ (تجربه میدانی)
تحلیل سیگنال فلزیاب با موسوی آفیشیال: آیا همه سیگنالها ارزش حفاری دارند؟ تجربه میدانی ۱۰ ساله در تفکیک “طلا” از “زباله” + جدول تصمیمگیری
تصور کنید در یک شیب تند کوهستانی هستید، آفتاب مستقیم میتابد و آبتان تمام شده است. دستگاه بوق میزند. آیا باید بیل بزنید؟ این “بزرگترین سوال” در دنیای فلزیابی است. اپراتورهای آماتور فکر میکنند هر بوقی یعنی پول، اما اپراتورهای حرفهای میدانند که ۹۰٪ بوقها تلههایی برای هدر دادن انرژی شما هستند. در این مقاله فنی و تجربی، ما وارد مغز دستگاه فلزیاب میشویم. ما درباره “شبح سیگنالها”، “قانون هاله”، “ماسک آهن” و “پارادوکس طلا و فویل” صحبت خواهیم کرد. اگر میخواهید بدانید کی باید ترمز کنید و کی باید زمین را تا ۲ متر بشکافید، این مقاله انجیل کاوشگری شماست.
فصل ۱ تحلیل سیگنال فلزیاب: دستگاه واقعاً چه چیزی میبیند؟ توهم تشخیص جنسیت
اولین قدم برای اینکه بفهمیم کدام سیگنال ارزش حفاری دارد، درک این واقعیت تلخ است: فلزیاب شما نمیداند زیر خاک طلا است یا نه.
دستگاههای VLF و حتی پالسی، فقط و فقط یک چیز را اندازه میگیرند: رسانایی الکتریکی(Conductivity) و اندوکتانس.
چرا این موضوع مهم است؟
چون “طلا” یک فلز با رسانایی متوسط است، دقیقاً مثل “آلومینیوم” و “سرب”. در مقابل، “نقره” و “مس” رسانایی بالایی دارند. مشکل اینجاست که زبالههای انسانی (مثل زبانههای قوطی نوشابه، فویل سیگار، و پوکههای فشنگ) دقیقاً همان میزان رسانایی را دارند که یک انگشتر طلای ظریف یا یک سکه طلای کوچک دارد.
💡 نکته فنی بسیار مهم:
دستگاه بر اساس “فاز” سیگنال برگشتی تصمیم میگیرد. یک تکه آلومینیوم مچاله شده، دقیقاً همان تغییر فازی را ایجاد میکند که یک گوشواره طلا ایجاد میکند. بنابراین، اگر کسی به شما گفت “دستگاه من فقط طلا را میزند و آلومینیوم را رد میکند”، بدانید که او یا دروغگوست یا چیزی از فیزیک نمیداند.
فصل ۲ تحلیل سیگنال فلزیاب: چرا اعداد VDI دروغ میگویند؟
اعداد روی صفحه نمایش (Target ID یا VDI) که معمولاً بین ۰ تا ۹۹ هستند، بهترین دوست و بدترین دشمن شما هستند. یک اپراتور تازهکار با دیدن عدد ثابت (مثلاً ۸۰) هیجانزده میشود، اما یک حرفهای به عوامل دیگر هم نگاه میکند.
۳ عاملی که عدد VDI را تغییر میدهند:
- عمق هدف: هرچه هدف عمیقتر باشد، سیگنال ضعیفتر شده و دستگاه در محاسبه عدد خطا میکند. یک سکه نقره در عمق ۴۰ سانتی ممکن است به جای عدد ۹۰، عدد آهنی (مثلاً ۲۰) نشان دهد.
- زاویه قرارگیری در خاک: سکهای که به صورت “تیغه” (عمودی) در خاک باشد، سطح مقطع کمی دارد و سیگنال ضعیف و بیثباتی میدهد که شبیه میخ است.
- اثر هاله (Halo Effect): فلزات قدیمی (مثل آهن و برنز) در طول سالها اکسید میشوند و هالهای از زنگزدگی اطراف خود ایجاد میکنند. این هاله باعث میشود یک میخ کوچک، برای دستگاه مثل یک سکه بزرگ به نظر برسد.
فصل ۳ تحلیل سیگنال فلزیاب: پارادوکس طلا و زباله (خطرناکترین بخش تصمیمگیری)
اینجا جایی است که ۹۰٪ سکههای طلا و جواهرات از دست میروند. بسیاری از کاوشگران تنظیمات دستگاه خود را طوری میگذارند که اعداد پایین (مثلاً زیر ۴۰) را حذف (Discriminate) کنند تا از شر فویل و زباله راحت شوند.
نتیجه فاجعهبار: با حذف فویل آلومینیوم، شما همزمان موارد زیر را هم حذف کردهاید:
- سکه های طلای کوچک و نازک
- پلاکهای طلای باستانی
- گوشوارهها و انگشترهای ظریف
- سکههای دوران ساسانی (که آلیاژ خاصی دارند)
⛔ قانون بیرحم طبیعت:
اگر دنبال طلا هستید، محکوم به حفاری زبالههای آلومینیومی هستید. هیچ راه میانبری وجود ندارد. اما اگر فقط دنبال “گنجهای بزرگ” یا “دفینههای کوزهای” هستید، میتوانید سیگنالهای ضعیف و اعداد پایین را نادیده بگیرید.
فصل ۴ تحلیل سیگنال فلزیاب: سیگنالهای شبح و سنگهای داغ (Hot Rocks)
آیا تا به حال شده بوقی بشنوید، حفاری کنید، اما هیچ چیزی نباشد؟ حتی وقتی خاک را الک میکنید هم خبری نیست؟ به اینها “سیگنال شبح” میگویند.
۱. سنگهای داغ (Hot Rocks)
سنگهایی که مقدار زیادی اکسید آهن یا مواد معدنی دارند. آنها بالانس زمین دستگاه را به هم میریزند.
راه تشخیص: معمولاً وقتی لوپ را بالا میآورید و دوباره نزدیک میکنید، سیگنال محو میشود یا جابجا میشود. همچنین در حالت “All Metal”، صدای آنها معمولاً یک “پاق” کوتاه و خفه است.
۲. حفرههای خالی و ریشه درختان
تغییر تراکم خاک (مثلاً لانه موش یا جای ریشه پوسیده) میتواند رسانایی خاک را تغییر دهد و دستگاه بوق خطای “مینرال” بزند.
راه حل: چرخش ۹۰ درجه. دور هدف بچرخید. اگر سیگنال در تمام زوایا وجود داشت، واقعی است. اگر با چرخش قطع شد، احتمالاً خطای زمین است.
جدول طلایی تصمیمگیری: بکنیم یا رد شویم؟
این جدول حاصل تجربه هزاران ساعت کاوش است. این راهنما را حفظ کنید:
| نوع سیگنال (صدا و عدد) | ثبات سیگنال | احتمالات (حدسیات) | دستور حفاری |
|---|---|---|---|
| صدای تیز و عدد بالا (۸۰+) | ثابت در دو جهت رفت و برگشت | نقره، مس بزرگ، قوطی له شده | ۱۰۰٪ حفاری کنید |
| صدای متوسط و عدد میانی (۴۰-۷۰) | پرش عدد کم (مثلاً ۵۵ تا ۵۸) | طلا، سرنیزه، زباله برنجی، درب نوشابه | حتماً حفاری کنید |
| صدای بم و خشن (آهنی) | ثابت | میخ، نعل، زنجیر آهنی | رد شوید (مگر در عمق زیاد) |
| صدای “چرت و پرت” (سکسکه دار) | با هر بار رد شدن تغییر میکند | میخ پوسیده با هاله بزرگ، ذرات معدنی | خاک را ۱۰ سانت بردارید و دوباره تست کنید |
| بوق فقط در یک جهت | با چرخش ۹۰ درجه قطع میشود | خطای زمین، فلز تیغه شده، سنگ داغ | ارزش انرژی گذاشتن ندارد |
فصل ۵ تحلیل سیگنال فلزیاب: تکنیکهای حرفهای قبل از دست به بیل شدن
قبل از اینکه کمرتان را خسته کنید، ۳ تکنیک زیر را انجام دهید تا بفهمید زیر خاک چه خبر است:
۱. تکنیک بلند کردن لوپ (Coil Lift)
وقتی سیگنال قوی گرفتید، لوپ را آرامآرام بالا بیاورید.
نتیجه: اگر با ۱۰ سانت بالا آوردن، بوق قطع شد، هدف “کوچک” است (مثل سکه یا میخ). اگر لوپ را ۳۰ سانت بالا آوردید و دستگاه هنوز جیغ میکشید، هدف “بزرگ و سطحی” است (مثل سینی مسی یا متاسفانه حلبی روغن!).
۲. تکنیک ضربدری (X-ing)
روی هدف یک علامت + فرضی بکشید. لوپ را از شمال-جنوب و شرق-غرب حرکت دهید.
نتیجه: اگر مرکز هدف در هر دو حالت یک نقطه بود، هدف نقطهای (Point Target) است (سکه، انگشتر). اگر هدف جابجا شد یا طولانی بود، احتمالاً سیم مفتول یا لوله است.
۳. استفاده از پینوینتر روی سطح
قبل از کندن، نوک پینوینتر را روی خاک فشار دهید. اگر بدون کندن بوق زد، یعنی فلز دقیقاً زیر سطح است (احتمال ۹۹٪ زباله جدید).
فصل ۶ تحلیل سیگنال فلزیاب: معضل ماسک آهن (Iron Masking)
یکی از دلایلی که مناطق باستانی “کاوش شده” هنوز بار میدهند، پدیده ماسک آهن است. وقتی یک سکه طلا یا نقره دقیقاً کنار یک میخ آهنی بزرگ باشد، سیگنال قوی آهن، سیگنال ضعیف سکه را “میپوشاند” (Mask میکند).
دستگاههای قدیمی یک بوق آهن میزدند و اپراتور رد میشد. اما دستگاههای جدید (مثل سری Equinox یا Deus) سرعت بازیابی (Recovery Speed) بالایی دارند و میتوانند در کسری از ثانیه، بوق آهن را قطع و بوق سکه را پخش کنند.
نکته حرفهای:
در مکانهای آلوده (مثل قلعههای قدیمی پر از میخ)، سرعت بازیابی (Reactivity) دستگاه را بالا ببرید و حساسیت را کمی کم کنید. کندتر حرکت کنید. لابهلای بوقهای آهنی، دنبال “تک بوقهای” ظریف رنگی بگردید.
نتیجهگیری: استراتژی نهایی شما در تحلیل سیگنال فلزیاب
پاسخ به سوال “آیا همه سیگنالها ارزش حفاری دارند؟” یک «خیر» قاطع است، اما با تبصره.
- در پارکها و مناطق تفریحی: فقط سیگنالهای رنگی و پایدار را بزنید (گیلاسچینی کنید).
- در مناطق باستانی بکر: قانون “همه چیز را بکن” (Dig it All) حاکم است. حتی سیگنالهای مشکوک آهنی ممکن است خنجر یا سپر باشند.
- در زمینهای کشاورزی: بر اساس جدول تصمیمگیری عمل کنید و به صدای دستگاه بیش از عدد اعتماد کنید.
به یاد داشته باشید: گوشهای شما، دقیقترین ابزار تفکیک جهان هستند. آنها را تربیت کنید.
نیاز به دستگاهی دارید که “تفکیک” واقعی داشته باشد؟
اگر از کندن میخ و حلب خسته شدهاید، شاید مشکل از تکنیک شما نباشد، بلکه دستگاهتان توانایی تفکیک در خاک ایران را ندارد. برای مشاوره درباره دستگاههایی که “Iron Audio” (صدای آهن) قدرتمند دارند، با ما تماس بگیرید.
